ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΩΣ ΘΑ ΕΡΘΕΤΕ ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΤΕ
 
Μονοπάτι της Φύσης

 

Όταν με το καλό φτάσεις στον Πολύστυπο και πάρεις οποιοδήποτε μονοπάτι που θα σε βγάλει σε κάποια πλαγιά, σε κάποιο διάσελο ή σε κάποια λαγκαδιά σίγουρα η φύση θα σε αποζημιώσει με το μεγαλόπρεπο θέαμα που θα αντικρίσεις. Η περιπλάνηση μέσα στο φυντουκόδασος ήταν πάντα ένας δημοφιλής προορισμός πολλών επισκεπτών.

Έτσι η κοινότητα με την βοήθεια του κράτους απεφάσισε να καθιερώσει ένα πανάρχαιο μονοπάτι που διασχίζει το φυντουκόδασος σαν μονοπάτι της φύσης. Το μονοπάτι αυτό είναι μήκους 1300 μέτρων και διέρχεται μέσα από αξιόλογα σημεία όπου η δραστηριότητα της φύσης και του ανθρώπου συνεργάζονται αρμονικά και με αλληλοσεβασμό.

Θα μπορούσε ένας να ξεκινήσει  από ένα από τρία σημεία σαν αφετηρία. Ίσως να είναι καλύτερα να ξεκινήσει από το «Βρυσί» ή «Κάτω Βρύση». Το σημείο αυτό βρίσκεται στην ανατολική κάτω άκρη του χωριού. Εδώ ήταν η αρχαία Βρύση από όπου υδρευόταν η Κάτω γειτονιά, η πιο αρχαία γειτονιά του χωριού. Από εδώ ήταν η αφετηρία για την Λευκωσία. Όταν ένας έφτανε από την Λευκωσία στα αρχαία χρόνια με το άλογο ή πεζός – γιατί μέχρι το 1924 δεν υπήρχε αμαξιτός δρόμος – έπρεπε να ξεκουραστεί εδώ δίπλα στην Κρύα Βρύση, να δροσιστεί με το κρυστάλλινο νερό της πηγής, να πάρει τον καφέ του από το καφενείο του Γιωρκή του Αζά που ήταν δίπλα ή από το καφενείο του Μαρδά Γιωρκή που βρισκόταν μερικά μέτρα πιο πέρα, κι αν ήταν ξένος να καταλύσει στο αρχοντικό του Χριστόδουλου του Τσιάρτα ή στου Σάββα του Σωτήρη ή ακόμα στου Χ" Σάββα του Κουρτέλλα. Εδώ κοντά και γύρω στην πηγή «του Βρυσιού» αρδεύονται δεκάδες μικρά κηπάρια με λαχανικά από ντομάτες, αγγουράκια, λάχανα, κραμπιά, χόρτα, πατάτες και λογής λογής άλλα λαχανικά. Ενώ την όλη εικόνα διακόπτουν οι βασίλισσες καρυδιές, οι συκιές, οι ροδιές, οι ροδακινιές και οι ζαμπουκιές. Στα παλιά τα χρόνια εδώ σε κάθε δέκα βήματα ανάβλυζε και μια πηγή με καθάριο νερό.

Παίρνοντας λοιπόν «το Βρυσί» σαν αφετηρία μας, οδεύουμε προς τα κάτω πάνω στο φιδωτό πλακόστρωτο μονοπάτι. Δεξιά και αριστερά μας, τα χωμάτινα αυλάκια που αρδεύονται τα οπωροφόρα και τα μικρά περιβόλια με λαχανικά. Τα αγριολούλουδα, τα διάφορα πράσινα χόρτα και τα βρύα στις ξερολιθιές μας χαιρετούν ευγενικά και με χαμόγελο. Αν είναι Μάιος οι ανθισμένες ροδιές θα μας θέλξουν με τις εκατοντάδες κοκκινωπά άνθη τους. Αν είναι όμως τέλη του Σεπτέμβρη τα ώριμα ρόδια θα μας καλούν προκλητικά να δοκιμάσουμε τον εύγεστο χυμό τους. Προχωρούμε λίγο και ξαφνικά βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα μικρό σταυροδρόμι. Ακολουθούμε το δεξιό σκέλος και προχωρούμε. Έχουμε ήδη εισέλθει στον Παράδεισο. Εδώ η φύση δίνει δυναμικά το παρόν της. Αριστερά μας προβάλλει το βαθυπράσινο χαλί της αρχόντισσας λεπτοκαρυάς. Ένα γλυκόλαλο αηδόνι μας υποδέχεται με ευγένεια κρυμμένο στην πυκνή φυλλωσιά της φυντουκιάς, κάνοντας επίδειξη φωνητικής τέχνης. Αριστερά μας μια ψηλή ξηρολιθιά που την στολίζουν σ’ όλο της το μήκος χαρούμενες ροδιές, θαλερές καρυδιές, πράσινες κυδωνιές, κορομηλιές και άλλα οπωροφόρα που κλίνουν μερικά από τα κλαδιά τους προκλητικά προς το μονοπάτι.

Κι ενώ προχωρούμε προς τα ρυάκια της «σκνιφής» που κατεβαίνει από το κέντρο του χωριού ακόμη ένα ζευγάρι αηδόνια συναγωνίζεται το προηγούμενο στο κελαήδημα, ενώ μια φλύαρη υπολαΐδα η λεγόμενη «τριβιτούρα» συμμετέχει στην συναυλία, μαζί με το μουρμουρητό του ρυακιού της σκνιφής. Το μονοπάτι συνεχίζει προς τα νοτιοανατολικά. Στις δυο άκρες του μονοπατιού το πυκνό γρασίδι επιβάλλεται παντού μαζί με εκατοντάδες γνωστά και άγνωστα αγριολούλουδα. Εδώ είναι ένας αληθινός παράδεισος για τον φυσιοδίφη και τον κάθε μελετητή της χλωρίδας. Μέσα από τις ρωγμές της ξηρολιθιάς που προβάλλει συνέχεια προς τα δεξιά μας ξεπροβάλλουν λογής λογής αγριολούλουδα όπως τα κυκλάμινα ή οι μενεξέδες, ανάλογα με την εποχή. Κι ενώ προχωρούμε στα αριστερά μας προβάλλουν καμαρωτά και χαμογελαστές μηλιές, αχλαδιές, ροδακινιές χαιρετώντας μας με το απαλό κούνημα των κλαδιών τους. Δεξιά μας λίγο ψηλότερα ξεπροβάλλει επιβλητικό ένα μικρό σύμπλεγμα βράχων μέσα από τις βαθυπράσινες φυντουκιές. Στον τραχύ του κορμό γαντζωμένα λογής λογής βρύα σε διάφορες αποχρώσεις σκούρων χρωμάτων ενώ στις σχισμές του βράχου ξεπροβάλλουν τα «κλάματα» ή «δάκρυα της Παναγίας» όπως ονομάζεται στο στόμα του λαού ένα μοναδικό ασπρορόζ αγριολούλουδο με μια υπέροχη και μοναδική ευωδιά, όπως εμφανίζεται κάθε χρόνο στις αρχές της άνοιξης. Προχωρούμε… κατηφορίζουμε προς τον ρύακα της «Μακρουλής». Μια θεόρατη καρυδιά, δένδρο περήφανο, αληθινό μνημείο της φύσεως, προβάλλει στα αριστερά μας καταπράσινη, φορτωμένη με χιλιάδες καρύδια αληθινή αυτοκράτειρα, δεσπόζει της καταπράσινης κοιλάδας. Στεκόμαστε με δέος, χαιρετούμε την βασίλισσα καρυδιά και δρασκελούμε τον ρύακα της «μακρουλής». Το γάργαρο νερό που κυλά γλυκά μας χαιρετά με το μουρμουρητό του. Από εδώ αρχίζει μια μικρή ανάβαση ελάχιστων λεπτών. Δεξιά και αριστερά μας συμπαθητικές αμυγδαλιές μας χαιρετούν και μας καλωσορίζουν. Αν είναι Μάρτης θα μας ράνουν και με τα άσπιλα άσπρα ή ροζ πέταλα τους. Σε μερικά δευτερόλεπτα φτάνομε στο τέρμα στην μικρή πλατεία τα άκρο ενός μικρού αυτοκινητόδρομου. Οι κερασιές και οι μηλιές της κυρά Βγενίως και ο δρύς της Μαρικκούς μας επιφυλάσσουν θερμή υποδοχή, ενώ δύο καρακάξες μας προσφωνούν με το κράξιμο τους πετώντας δίπλα μας πριν προσδενδρωθούν στην μικρή βελανιδιά δίπλα στο περιβόλι της κυρά Μαριγώς.

Ξεκουραζόμαστε για μερικά λεπτά, παίρνουμε ξανά το ίδιο μονοπάτι και σε λίγα λεπτά φτάνουμε στο σταυροδρόμι απ όπου ξεκινήσαμε. Κατηφορίζομε και «διερχόμεθα» από παρόμοια σημεία μέσα από την επικράτεια της  λεπτοκαρυάς. Σε κάποιο σημείο κοντά στο περιβόλι της «Παπανής» η λεπτοκαρυά έδωσε δικαίωμα υπάρξεως σε τρεις πανάρχαιες ελιές που στέκουν εκεί σκεφτικές από την εποχή των Ενετών. Τα ευλογημένα δένδρα του Χριστού στέκουν εκεί αιώνες και κωδικοποιούν την ιστορία του Πολύστυπου. Πάνω στα φύλλα τους είναι γραμμένα γεγονότα με χιλιάδες σελίδες Αν τα ρωτήσεις θα σου μιλήσουν για δάκρυα για πόνο θλίψη σφαγές για την πανούκλα κι ένα σωρό άλλες πικρές εμπειρίες. Στη σκιά τους στον υπόροφο ξεπροβάλλουν ανέμελα δεκάδες ανθισμένα αγριολούλουδα, ενώ δυο χρυσοκαρδερίνες φτερουγίζουν κελαηδώντας από κλαδί σε κλαδί της ελιάς ένα χαρούμενο ανοιξιάτικο σκοπό.

Συνεχίζουμε προς την κατηφόρα. Σε κάποιο σημείο συναντούμε το αυλάκι του νερού να κυλά μέσα από τα χόρτα με προορισμό να αρδεύσει τις φυντουκιές του Αη-Νικόλα του πολιούχου του χωριού. Ξαφνικά ένα μικρό νερόφιδο ίσα με δυο πόδια μήκος ξεπηδά μέσα από μια ρωγμή της δόμης και χώνεται στο νερό. Μια μορφή ζωής προσπαθεί κι αυτή να επιζήσει, στο όλο οικοσύστημα που βρίσκεται μπροστά μας.

Κι ενώ προχωρούμε μέσα στη σκιά του δάσους της φυντουκιάς μια μικρή συμπαθητική «σκαλιφούρδα» με ασπρόμαυρα φτερά - το ενδημικό πουλάκι που εικονίζεται στο κέρμα των είκοσι σέντ, -πετάγεται  άβολα από μια χαραμάδα της δόμης προδίδοντας τη φωλιά του. Πλησιάζουμε και καμαρώνουμε την τόσο περίτεχνα καλοφτιαγμένη φωλιά του συμπαθούς πτηνού. Δεν επιτρέπεται να αγγίζουμε. Σεβόμαστε τα «πτηνικά» δικαιώματα. Καμαρώνουμε τα 5 αυγά της φωλιάς, από τα οποία σε μερικές βδομάδες θα εκκολαφθούν και θα πετάξουν στο βασίλειο αυτό της φύσης 5 ζωηροί νεοσσοί. Προχωρούμε αργά και φτάνουμε σε κάποιο ξέφωτο.

Γλιστρούμε στο μονοπάτι κατάφυτο από γρασίδι και πλήθος αγριολούλουδα. Εδώ το έδαφος είναι σχετικά επίπεδο και ήρεμο. Ο κόσμος το λέει καμπί, δηλαδή μικρούτσικη πεδιάδα. Το έδαφος είναι βαθύ και πλούσιο. Εδώ οι λεπτοκαρυές δεξιά και αριστερά είναι ψηλές ίσα με 6 μέτρα ζωηρές και πλούσιες σε καρπό.

Κι ενώ προχωρούμε προς τα κάτω ένα απότομο πέταγμα μας ξαφνιάζει. Δύο τσαλαπετεινοί βγαίνουν απ’ την φωλιά τους. Δεν θέλουμε να κοιτάζουμε τη φωλιά τους. Με αδέξια πετάγματα κάθονται τέλος σε μια μικρή κερασιά. Στεκόμαστε με θαυμασμό και απολαμβάνουμε το πανέμορφο αυτό φτερωτό της φύσης με τα πολύχρωμα του φτερά. Μα είναι ανάγκη να προχωρήσουμε. Δρασκελούμε τον ρύακα του Αποστόλου Ανδρέα. Το πλούσιο πεντακάθαρο νερό μας χαιρετά με διάφορους ελιγμούς και οδεύει προς τα κάτω. Ανηφορίζουμε προς την έξοδο του Παραδείσου. Ένας μικρός, ζωηρός, και νεαρός δρυς μας αποχαιρετά. Φτάνουμε τέλος μπροστά σ’ ένα μεγαλόπρεπο και περήφανο μνημείο της φύσεως τον πελώριο δρυ του Χατζημανθαίου όπως τον λέει ο κόσμος εδώ στην γύρω περιοχή. Είναι ένας αιωνόβιος πληγωμένος αυτοκράτορας, βασιλιάς της χλωρίδας εδώ στην περιοχή. Στην ράχη του κουβαλάει πάνω από 840 χρόνια ζωής σύμφωνα με αξιόλογους δενδρολόγους. Τον πλήγωσε βαριά η αλόγιστη μανία του Δία γύρω στο 1870 μέσα στον Μάη, ένα απομεσήμερο με ένα φοβερό κεραυνό, που του άφησε από τότε αγιάτρευτες πληγές. Μα βαστάει σαν παλικάρι όσο κι αν γερνά….

Μας υποδέχεται με αγάπη στην σκιά του, ενώ δυο κουρούνες (κόρακες) μας χαιρετούν από την κορυφή του με το χονδρόφωνο κράξιμο τους. Ένα σμήνος από εκατοντάδες πολύχρωμες πεταλούδες χοροπηδούν γύρω γύρω από τον κορμό του λεβέντη δρύ, κάνοντας σταθμό για μερικά δευτερόλεπτα στους ανθισμένους λάδυνους (ξυσταρκές) που αποτελούν την μόνιμη τιμητική φρουρά της βελανιδιάς του Χατζηματθαίου.

Στεκόμαστε με δέος μπροστά σ’ αυτό το θαύμα των αιώνων. Ο Κώστας μέλος της παρέας ρωτά τον ζηλωτή φυσιολάτρη Ανδρέα. Πόση είναι η περίμετρος του δένδρου; Η απάντηση του Ανδρέα είναι άμεση. Τέσσερις ψηλοί άνδρες δεν τον αγκαλιάζουν. Χρειάζονται 5 για να τον ζώσουν. Έχει περίμετρο πάνω από 27 πόδια και διάμετρο γύρω στα 8  1/2 πόδια. Πόσα δεν είδανε τα μάτια του!!! Ολόκληρη η ιστορία της περιοχής οκτώ αιώνων είναι γραμμένη πάνω στις σχισμές του κορμού του.

Ξεκουραζόμαστε για λίγο, αναπνέουμε πεντακάθαρο οξυγόνο. Η συναυλία των οδικών πτηνών είναι στο διαπασών με μαέστρο το γλυκόλαλο αηδόνι.
Η θέση που διάλεξε ο βασιλιάς δρυς για να ελέγχει τους υπηκόους του είναι μοναδική. Απ’ εδώ αγναντεύεις την ομορφιά και την αίγλη της κοιλάδας του φυντουκοδάσους σ’ όλο της το μεγαλείο.

Αποχαιρετούμε τον επίγειο Παράδεισο της λεπτοκαρυάς και ιδιαίτερα τον «κλάδο του Χατζηματθαίου» όπως αποκαλεί τον αιωνόβιο δρυ η ενενηνταπεντάχρονη κυρά Αγλαΐα που ξέρει πολλά μυστικά για τη ζωή και τη συμπεριφορά πολλών μελών της χλωρίδας και της πανίδας.

Φεύγουμε, αλλά το αργότερο σε λίγες βδομάδες θα είμαστε πίσω, γιατί έχουμε δεθεί στενά με τον ανεπανάληπτο βιότοπο του Πολυστύπου.

Η κάθε επίσκεψη στον βιότοπο του Πολυστύπου, και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους έχει να προσφέρει ανεπανάληπτες εμπειρίες, γνώση, σεβασμό προς το περιβάλλον και τον θείο Δημιουργό και ξεκούραση και ανανέωση «οφθαλμών, σώματος, πνεύματος και ψυχής».